İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku

İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır (4857 sayılı İş Kanunu m.20 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. İş güvencesi kural olarak otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde, en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçileri kapsar (4857 sayılı İş Kanunu m.18 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. Güncel durum için resmî metne bakınız.

En az bir yıl çalışmış işçinin sözleşmesi işverence ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık dışındaki bir sebeple feshedilirse kıdem tazminatı doğar; bu tazminat eski İş Kanunu'nun yürürlükte bırakılan 14. maddesine dayanır (1475 sayılı İş Kanunu m.14 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). İşçi haklı sebeple feshederse, askerlik ya da emeklilik amacıyla ayrılırsa, kadın işçi evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ayrılırsa veya işçi ölürse de tazminat ödenir. Bu hâllerin dışındaki istifada kural olarak kıdem tazminatı doğmaz. Tazminat her tam yıl için otuz günlük ücret üzerinden hesaplanır; yıllık tutarın bir tavanı vardır. Güncel durum için resmî metne bakınız.

Evet. Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı, tazminat ve işe iade davalarından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabulucu dosyayı üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları bu zorunluluğun dışındadır. Güncel durum için resmî metne bakınız.

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır (4857 sayılı İş Kanunu m.32 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, eşit davranma ilkesine aykırılık tazminatı ve yıllık izin ücreti de beş yılda zamanaşımına uğrar (4857 sayılı İş Kanunu ek m.3 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Kullanılmayan yıllık izin ücretinin zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte başlar (4857 sayılı İş Kanunu m.59 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar geçen sürede zamanaşımı durur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Güncel durum için resmî metne bakınız.

Belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen taraf, durumu önceden karşı tarafa bildirmelidir (4857 sayılı İş Kanunu m.17 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Bildirim süresi, işi altı aydan az sürmüş işçi için iki hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arası için dört hafta, bir buçuk ile üç yıl arası için altı hafta, üç yıldan fazla için sekiz haftadır. Bu süreler asgaridir ve sözleşmeyle artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf, bu süreye ait ücret tutarında tazminat öder. Güncel durum için resmî metne bakınız.

Ücreti kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmayan ya da ödenmeyen işçi, sözleşmeyi haklı sebeple derhâl feshedebilir (4857 sayılı İş Kanunu m.24 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir sebep dışında ödenmeyen işçi, iş görmekten kaçınabilir ve bu nedenle işten çıkarılamaz (4857 sayılı İş Kanunu m.34 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Gününde ödenmeyen ücret için mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. İşçinin haklı sebeple feshi, kıdem tazminatı hakkı doğuran hâllerdendir (1475 sayılı İş Kanunu m.14 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)).

Haftalık kırk beş saati aşan çalışma fazla çalışmadır (4857 sayılı İş Kanunu m.41 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Her bir saat fazla çalışma için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir. İşçi isterse zamlı ücret yerine her fazla çalışma saati için bir saat otuz dakika serbest zaman kullanabilir. Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir ve yıllık toplam iki yüz yetmiş saati aşamaz. Güncel durum için resmî metne bakınız.

Deneme süresi dahil en az bir yıl çalışan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır (4857 sayılı İş Kanunu m.53 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). İzin süresi bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) kıdemde en az on dört gün, beş yıldan fazla on beş yıldan az kıdemde en az yirmi gün, on beş yıl ve üzerinde en az yirmi altı gündür. On sekiz yaş ve altındaki ile elli yaş ve üzerindeki işçilerin izni yirmi günden az olamaz; yıllık izin hakkından vazgeçilemez. Sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izinlerin ücreti son ücret üzerinden ödenir (4857 sayılı İş Kanunu m.59 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Güncel durum için resmî metne bakınız.

İşveren, çalışanı kural olarak çalışma başlamadan önce işe giriş bildirgesiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmekle yükümlüdür (5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.8 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Bildirilmeyen ya da Kurumca tespit edilemeyen çalışmalar için hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde iş mahkemesinde hizmet tespiti davası açılabilir (5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.86 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Bu süre hak kaybına yol açabileceği için önemlidir. Hizmet akdine dayalı sigortalılık süresinin tespiti talebi, dava öncesi Kuruma başvuru zorunluluğunun dışındadır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Güncel durum için resmî metne bakınız.

İşveren, iş kazasını o yerin kolluk kuvvetlerine derhâl, Sosyal Güvenlik Kurumuna ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır (5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Bildirim, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle doğrudan ya da taahhütlü postayla yapılır. İşverenin kontrolü dışındaki yerlerde olan kazalarda süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlar. İş kazasından doğan tazminat davalarında arabulucuya başvuru dava şartı değildir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Güncel durum için resmî metne bakınız.