Fikri Mülkiyet Hukuku

Sınai Mülkiyet Kanunundaki marka koruması tescil yoluyla elde edilir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Başvuru Türk Patent ve Marka Kurumuna (TÜRKPATENT) yapılır. Başvuruda başvuru sahibinin kimlik bilgileri, marka örneği, mal ve hizmet listesi ile başvuru ücretinin ödendiğine dair bilgi bulunur (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.11 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Mal ve hizmetler Nis Anlaşmasına göre sınıflandırılır; her başvuruyla yalnızca bir markanın tescili istenebilir.

Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemlerle yenilenir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.23 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Yenileme talebi, koruma süresinin bittiği tarihten önceki altı ay içinde yapılır ve yenileme ücretinin ödendiği bilgisi Kuruma sunulur. Bu süre kaçırılırsa, sürenin bitiminden itibaren altı ay içinde ek ücretle yenileme yapılabilir. Süresi içinde yenilenmeyen markanın hakkı sona erer (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.28 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)).

Bültende yayımlanan bir marka başvurusuna, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz edilebilir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.18 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). İtiraz yazılı ve gerekçeli olarak Kuruma yapılır. İtiraz ücretinin aynı süre içinde ödenmesi ve ödeme bilgisinin Kuruma sunulması zorunludur. Gerekçe süresinde sunulmazsa itiraz yapılmamış sayılır.

Hak sahibi mahkemeden tecavüzün tespitini, önlenmesini ve durdurulmasını, maddi ve manevi zararın tazminini ve tecavüz ürünlerine el konulmasını isteyebilir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.149 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Marka hakkına tecavüz ayrıca suçtur; cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması gerekir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.30 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Bu suçların soruşturulması şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.73 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Sonraki tarihli bir markanın kullanımını bildiği hâlde beş yıl sessiz kalan marka sahibi, kötü niyet yoksa markasını hükümsüzlük gerekçesi olarak ileri süremez (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.25 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)).

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, eserlerin korunmasını tescile bağlamaz. Eser sahibi isterse eserini Kültür ve Turizm Bakanlığına kaydettirebilir; bu kayıt özellikle hak sahipliğinin ispatını kolaylaştırır (5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.13 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Koruma, eser sahibinin hayatı boyunca ve ölümünden itibaren 70 yıl sürer (5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.27 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). İlk eser sahibi tüzel kişiyse koruma süresi eserin aleniyet tarihinden itibaren 70 yıldır.

Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen marka iptal edilebilir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.9 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). İptal talebi 10 Ocak 2024'ten bu yana TÜRKPATENT'e yapılır (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.26 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Marka sahibinin izniyle yapılan kullanım ve yalnızca ihracat amacıyla kullanım da kullanım sayılır. İptal talebinde bulunulacağı düşünülerek başlatılan kullanım, talepten önceki üç ay içindeyse dikkate alınmaz.

Patent için buluşun yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması gerekir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.82 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Faydalı model için yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik yeterlidir; kimyasal, biyolojik, eczacılıkla ilgili ve biyoteknolojik buluşlar ile usuller faydalı modelle korunmaz (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.142 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Koruma süresi patentte 20, faydalı modelde 10 yıldır ve uzatılamaz (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.101 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Patentte yıllık ücretler vadesinde ödenmezse ek ücretle altı ay içinde ödenebilir; bu süre de kaçırılırsa patent hakkı sona erer.

Buluşu yapanın, başvuru tarihinden (rüçhan talep edilmişse rüçhan tarihinden) önceki on iki ay içinde yaptığı açıklama, patent veya faydalı model verilmesini etkilemez (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.84 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Bu istisnadan yararlanmak isteyen, şartların gerçekleştiğini ispatlamakla yükümlüdür. Paris Sözleşmesine veya Dünya Ticaret Örgütüne taraf bir ülkede yapılan ilk başvurudan itibaren on iki ay içinde Türkiye'de başvuru yapılırsa rüçhan hakkından yararlanılır (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.93 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Bu sürelerin dışındaki açıklamalar buluşun yeniliğini ortadan kaldırabilir.

Tescilli tasarımın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır; beşer yıllık yenilemelerle toplam 25 yıla kadar uzatılabilir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.69 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Tescil edilmeyen tasarımlar, kamuya ilk sunuldukları tarihten itibaren üç yıl korunur. Tasarımcının başvurudan önceki on iki ay içinde tasarımı kamuya sunması, yenilik ve ayırt edicilik değerlendirmesini etkilemez (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.57 (Resmî metin, yeni sekmede açılır)). Yenileme talebi süre bitmeden önceki altı ay içinde, kaçırılırsa ek ücretle sonraki altı ay içinde yapılabilir.